خانه > آموزش, آموزش کامپیوتر, آموزش اینترنت > امنيت شبکه راهکارها وچالشها

امنيت شبکه راهکارها وچالشها


امنيت شبكه: چالشها و راهكارها

(قسمت دوم)


4: راهكارهاي امنيتي شبكه 4-1: كنترل دولتي


علاوه بر بهره‌گيري از امكانات فني، روشهاي كنترل ديگري نيز براي مهار اينترنت پيشنهاد شده است. در اين روش، سياست كلي حاكم بر كشور اجازه دسترسي به پايگاههاي مخرب و ضد اخلاقي را نمي‌دهد و دولت شبكه‌هاي جهاني را از دروازه اتصال و ورود به كشور با فيلترهاي مخصوص كنترل مي‌كند.

4-2: كنترل سازماني


روش ديگر كنترل سازماني است كه معمولاً سازمان، اداره يا تشكيلاتي كه مسئوليت سرويس‌دهي و اتصال شهروندان را به اينترنت به عهده مي‌گيرند، خود موظف به كنترل شبكه و نظارت بر استفاده صحيح از آن مي‌شود تا با الزامات قانوني و اخلاقي تواماً انجام اين وظيفه را تضمين كند.

4-3: كنترل فردي


كنترل فردي روش ديگري است كه قابل انجام است. در اين نوع كنترل تمام تضمينهاي اجرايي، درون فردي است و شخص با بهره‌گيري از وجدان فردي و مباني اخلاقي و تعهد ديني، مراقبتهاي لازم را در ارتباط با شبكه‌هاي جهاني به عمل آورد. اين اعتقاد و فرهنگ در محدودة خانواده نيز اعمال مي‌شود و چه بسا اطرافيان را نيز تحت تأثير قرار دهد. البته شيوة اخير در صورتي ممكن خواه بود كه واگذاري خط اشتراك IP پس از شناسايي كامل افراد و با ملاحظه خصوصيات اخلاقي آنان انجام پذيرد. در غير اين صورت تصور اعمال چنين كنترلي از سوي تك تك افراد جامعه صرفاً در حد آرزو باقي خواهد ماند. آرزويي كه نمي‌تواند بسياري از تأثيرات سوء اين شبكه را از بين ببرد و آن را بسوي شبكه سالم سوق دهد.

4-4: تقويت اينترانت‌ها


از سوي ديگر تقويت شبكه‌هاي داخلي كه به اينترانت معرو ف است مي‌تواند نقش بسزايي در كاهش آلودگيهاي فرهنگي و اطلاعاتي اينترنت ياري كند. قرار دادن اطلاعات مفيد اينترنت به صورت ناپيوسته و روي شبكه‌هاي داخلي يا اينترانتها، علاوه بر ارائة خدمات و اطلاع‌رساني سالم، پس از چندي، بايگاني غني و پرباري از انواع اطلاعات فراهم آمده از چهار گوشه جهان را در اختيار كاربران قرار مي‌دهد كه با افزايش اطلاعات داخلي و يا روزآمد كردن آن، به عنوان زيربناي اطلاعاتي كشور قابل طرح مي‌باشد. به هر حال سرعت بالا و هزينه كم در استفاده از اينترانتها، دو عامل مورد توجه كاربران به شبكه‌هاي داخلي است كه به نظر نمي‌رسد محمل مناسبي براي اطلاعات گزينش شده اينترنت باشد.

4-5: وجود يك نظام قانونمند اينترنتي


مورد ديگر كه كارشناسان از آن به عنوان پادزهر آسيبهاي اينترنتي از قبيل تهاجم فرهنگي، اطلاعات نادرست و يا پيامدهاي ضد اخلاقي نام مي‌برند، وجود يك نظام قانونمند اينترنتي در جامعه است كه ادارة آن از سوي يك متولي قدرتمند و كاردان مي‌تواند اينترنت سركش و افسار گسيخته را مهار كند و از آن به نحو شايسته بهره‌برداري نمايد.
اين نظام اگر با يك نظام حقوقي و دادرسي جامع و عميق توأم باشد، موارد تخلف و سوءاستفاده از اين ابزار به راحتي قابل تشخيص و پيگيري قضايي خواهد بود. در اين صورت امكان سوءاستفاده و تأثيرپذيري از فرهنگهاي بيگانه كه عموماً مغاير با اصول اخلاقي ماست، به طرز چشمگيري كاهش مي‌يابد.

4-6: كار گسترده فرهنگي براي آگاهي كاربران


اما بهترين روش، كار گستردة فرهنگي، براي آگاهي كاربران است. كافي است كه آنها آگاه شوند كه گرايش و ارتباط با پايگاههاي غيرمتعارف جز ضلالت و تباهي ثمره‌هاي ندارد. بايد تقواي دروني و اعتقادات ديني كاربران را رشد داد و آنها را تقويت كرد. بنابراين بهترين بارو (فايروال) براي ممانعت از خطرات اينترنت و جلوگيري از تأثير ابعاد منفي آن، وجدان دروني و ايمان هر نسل است كه بخشي از اين ايمان را علماي دين بايد در وجود نسل جوان و انسانهاي اين عصر بارور سازند.

4-7: فايروالها


در حقيقت فايروال يا بارو شبكه‌هاي كوچك خانگي و شبكه‌هاي بزرگ شركتي را از حملات احتمالي رخنه‌گرها (هكرها) و وب سايتهاي نامناسب و خطرناك حفظ مي‌كند و مانع و سدي است كه متعلقات و دارايهاي شما را از دسترس نيروهاي متخاصم دور نگاه مي‌دارد.
بارو يك برنامه يا وسيله سخت‌افزاري است كه اطلاعات ورودي به سيستم رايانه‌ و شبكه‌هاي اختصاصي را تصفيه مي‌كند. اگر يك بسته اطلاعاتي ورودي به وسيلة فيلترها نشان‌دار شود، اجازه ورود به شبكه و رايانه كاربر را نخواهد داشت.
به عنوان مثال در يك شركت بزرگ بيش از صد رايانه‌ وجود دارد كه با كارت شبكه به يكديگر متصل هستند. اين شبكة داخلي توسط يك يا چند خط ويژه به اينترنت متصل است. بدون استفاده از يك بارو تمام رايانه‌ها و اطلاعات موجود در اين شبكه براي شخص خارج از شبكه قابل دسترسي است و اگر اين شخص راه خود را بشناسد مي‌تواند يك يك رايانه‌ها را بررسي و با آنها ارتباط هوشمند برقرار كند. در اين حالت اگر يك كارمند خطايي را انجام دهد و يك حفره امنيتي ايجاد شود، رخنه‌گرها مي‌توانند وارد سيستم شده و از اين حفره سوء استفاده كنند.
اما با داشتن يك بارو همه چيز متفاوت خواهد بود. باروها روي خطوطي كه ارتباط اينترنتي برقرار مي‌كنند، نصب مي‌شوند و از يك سري قانونهاي امنيتي پيروي مي‌كنند. به عنوان مثال يكي از قانونهاي امنيتي شركت مي‌تواند به صورت زير باشد:
از تمام پانصد رايانه‌ موجود در شركت فقط يكي اجازه دريافت صفحات ftp را دارد و بارو بايد مانع از ارتباط ديگر رايانه‌ها از طريق ftp شود.
اين شركت مي‌تواند براي وب سرورها و سرورهاي هوشمند و غيره نيز چنين قوانيني در نظر بگيرد. علاوه بر اين، شركت مي‌تواند نحوة اتصال كاربران- كارمندان به شبكه اينترنت را نيز كنترل كند به عنوان مثال اجازه ارسال فايل از شبكه به خارج را ندهد.
در حقيقت با استفاده از بارو يك شركت مي‌تواند نحوة استفاده از اينترنت را تعيين كند. باروها براي كنترل جريان عبوري در شبكه‌ها از سه روش استفاده مي‌كنند:

1:Packet Filtering

يك بسته اطلاعاتي با توجه به فيلترهاي تعيين شده مورد تحليل و ارزيابي قرار مي‌گيرند. بسته‌هايي كه از تمام فيلترها عبور مي‌كنند به سيستمهاي موردنياز فرستاده شده و بقيه بسته‌ها رد مي‌شوند.

2: Proxy Services

اطلاعات موجود در اينترنت توسط بارو اصلاح مي‌شود و سپس به سيستم فرستاده مي‌شود و بالعكس.

3: Stateful Inspection

اين روش جديد محتواي هر بسته با بسته‌هاي اطلاعاتي ويژه‌اي از اطلاعات مورد اطمينان مقايسه مي‌شوند. اطلاعاتي كه بايد از درون بارو به بيرون فرستاده شوند، با اطلاعاتي كه از بيرون به درون ارسال مي‌شود، از لحاظ داشتن خصوصيات ويژه مقايسه مي‌شوند و در صورتي كه با يكديگر ارتباط منطقي داشتن اجازه عبور به آنها داده مي‌شود و در غير اينصورت امكان مبادلة اطلاعات فراهم نمي‌شود.

4-8: سياست‌گذاري ملي در بستر جهاني


واقعيت اين است كه بدون ملاحظه چند الگوي ملي در برخورد با اينترنت نمي‌توان از سياست‌گذاري مبتني بر فهم جهاني سخن گفت. لذا معرفي اجمالي چند نمونه كه با سه رويكرد تحول‌گرا، ثبات‌گرا، و اعتدال‌گرا تناسب بيشتري دارند ضروري است.

4-8-1: الگوي آمريكايي

اينترنت در آمريكا هم به عنوان تهديد امنيتي و هم به عنوان بزرگترين فرصت ملي تلقي مي‌شود. كاخ سفيد در پنجم ژانويه سال 2000 بيانيه‌اي را تحت عنوان «استراتژي امنيت ملي در قرن جديد» منتشر كرد. در اين بيانيه ضمن برشمردن منافع حياتي آمريكا، از اينترنت به عنوان مهمترين ابزار ديپلماسي مردمي نام برده شده است.
پيشرفت جهاني تكنولوژيهاي آزاد و اطلاع‌رساني چون اينترنت توانايي شهروندان و مؤسسات را براي تأثيرگذاري بر سيستمهاي دولتها تا حد غيرقابل تصوري بالا برده است. ديپلماسي مردمي يعني تلاش براي انتقال اطلاعات و پيامهايمان به مردم جهان يكي از ابعاد مهم استراتژي امنيت ملي ماست. برنامه‌ريزي ما بايد به گونه‌اي باشد كه توانايي ما را براي اطلاع‌رساني و تأثيرگذاري بر ملل كشورهاي ديگر در جهت منافع آمريكا تقويت كند و گفتگوي ميان شهروندان و مؤسسات آمريكايي را با نظائرشان در ديگر كشورها توسعه ببخشد. توسعة اينترنت در داخل و استفاده از آن براي تأثيرگذاري بر ديگران بخش مهمي از سياستهاي استراتژيك آمريكاست.
افزايش جرايم رايانه‌اي در آمريكا از جمله حمله به سايتهاي Amazon و yahoo، ريس FBI را واداشت تا در فوريه 2000 از كنگره بخواهد 37 ميليون دلار به بودجه 100 ميليون دلاري وزارت دادگستري براي مبارزه با جرايم رايانه‌اي بيفزايد و كلينتون در همان ماه درخواست يك بودجه 9 ميليون دلاري براي تأسيس مركز امنيت ملي، مشاركت شركتهاي اينترنتي و تجارت الكترونيك عليه حمله‌كنندگان به سايتهاي رايانه‌اي را به كنگره ارائه داد.

4-8-2: الگوي فلسطين اشغالي

اين كشور در فاصله سال 1994 تا 2000 تبديل به يك غول صنعت اينترنت شده است اين كشور در سطح داخلي چنين سياستهايي اتخاذ كرده است:
– اختصاص 3% از GDP كشور معادل 90 ميليارد دلار به تحقيق و توسعه در زمينه تكنولوژي پيشرفته
– آموزش مهارتهاي پيشرفته رايانه‌اي در دوران سربازي و تداوم آموزش در دوران خدمت احتياط.
توليد Checkpoint با پيشينه و ريشه در كاربردهاي نظامي و به عنوان يكي از قابل اطمينان‌ترين و پرفروشترين باروهاي جهان كه كشورهاي عربي نيز به آن متكي هستند، يكي از سياستهاي جهاني كشور مذكور است.

4-8-3: الگوي چيني

چين رسماً اعلام كرده است به دنبال برقراري توازن ميان جريان آزاد اطلاعات و صيانت فرهنگ و ارزشهاي اجتماعي خود مي‌باشد. پيتر پيت معاون شركت دولتي اينترنت چين گفته است:
ما علاقه به قمار، پورنوگرافي و موارد حساسيت برانگيز سياسي نداريم اما حتي با محتواي فيلتر شده، اينترنت را تنها و مهمترين نيرويي مي‌دانيم كه درهاي چين را بر روي دنيا مي‌گشايد راه تغييرات اقتصادي را هموار مي‌كند.
در اجراي اين استراتژي چين اقدامات زير را انجام داده است:
– سرمايه‌گذاري عظيم در صنايع الكترونيك، مخابرات و رايانه
– اقدامات وسيع و سازمان يافته براي تكثير، شكستن قفل و شبيه‌سازي نرم‌افزارها و برنامه‌هاي كاربردي رايانه‌اي و تقويت صنعت عظيم نرم‌افزار در چين
– تأسيس شركت دولتي اينترنت چين و انحصار ورود اينترنت به كشور از طريق اين شركت
– همكاري شركت با غولهاي اينترنتي آمريكا براي ايجاد خدمات مبتني بر وب با استانداردهاي كيفي AQL و استانداردهاي اخلاقي و قانوني چين
– جلب همكاري AQL و Netscape براي توليد يك پويشگر اينترنت به زبان چيني
– هزينه عظيم براي فيلتر كردن محتواي نامناسب اخلاقي و سياسي در اينترنت

4-8-4: الگوي كشورهاي عربي حاشيه خليج فارس

تقريباً در تمام كشورهاي حاشيه خليج فارس كنترل قوي دولتي بر محتوا و توزيع اطلاعات وجود دارد. اين كنترلها به علل مذهبي، سياسي و فشارهاي داخلي صورت مي‌گيرد. روش اصلي كنترل اطلاعات الكترونيك، در اين كشورها انحصار مخابرات در شركتهاي دولتي است. يكي از پيامدهاي اصلي اين كنترل دولتي تأخير در رسيدن اينترنت و كندي در همه‌گير شدن آن در اين كشورهاست. در كشورهاي عربي منطقه خليج فارس دولت و بخش دانشگاهي عامل گسترش اينترنت نبوده‌اند، در عوض تجارت آزاد و بازرگانان خارجي مقيم، بيشترين مشتاقان و كاربران اينترنت را تشكيل مي‌دهند. در واقع هيچ شخص، سازمان، و تجارت مدني نمي‌تواند بدون اتكاء به وب و اينترنت در رقابت جهاني براي دسترسي به منابع طبيعي و اقتصادي خليج فارس به بقاء خود ادامه دهد. اقتصاد وابسته و ادغام منطقه در اقتصاد جهاني، اتصال به اينترنت را گريزناپذير مي‌كند. بازار مصرف اينترنت در كشورهاي عربي خليج فارس، اساساً تجاري است.
كشورهاي خليج فارس از نظر سياستگذاري در مورد اينترنت روي يك طيف قرار دارند كه يك طرف آن عراق و طرف ديگر آن يمن و قطر است.
عراق تاكنون رسماً به اينترنت متصل نشده است و مودمهاي شخصي را ممنوع كرده است. از طرف ديگر يمن و قطر با حذف هرگونه كنترلي بر روي اينترنت و سرمايه‌گذاري براي گسترش زير ساختها به منافع اينترنت بيشتر از خطرات آن بها داده‌اند.
كويت با برخورداري از سيستم مخابراتي كاملاً پذيرفته در سال 1994 ارائه خدمات عمومي اينترنت را آغاز كرد. وزارت مخابرات كويت امتياز ISP را ابتدا به گلف نت و سپس به يك كمپاني ديگر واگذار كرد. گلف نت از طريق ماهواره Sprint به آمريكا متصل است. دانشجويان كويتي بدون هيچ گونه هزينه به اينترنت دسترسي دارند
عمان به واسطه جبران عقب ماندگي نسبي از ديگر كشورهاي خليج فارس، بازسازي سيستم مخابراتي را در اولويتهاي خود قرار داده است. در چارچوب يك طراحي ملي براي زيرساختها و خدمات مخابراتي GTO سازمان عمومي مخابرات طرحي را براي سال 2000 ارائه كرد كه در آن امكان دسترسي به هر اطلاعي در هر زماني در هر كجا و به هر شكل براي دولت و بخش خصوصي پيش‌بيني شده‌اند. GTO در سال 1995 يك مناقصه بين‌المللي را براي ISP اعلام كرد. در اين مناقصه Sprint آمريكا برگزيده شد و علاوه بر ايجاد سايت، اداره آن را به مدت 5 سال تعهد كرد. دسترسي عمومي به اينترنت از دسامبر 1996 فراهم شد و كاربري تجاري آن به سرعت توسعه يافت.
قطر مدرن‌ترين شبكة مخابراتي منطقه را ايجاد كرده است و انحصار مخابرات دولتي توسط Qtel اعمال مي‌شود كه تنها ISP كشور را دارا مي‌باشد، ولي بررسيهايي به منظور خصوصي‌سازي، ولي به صورت غيررقابتي در حال انجام است. دولت در كنار اينترنت، يك سيستم اطلاعاتي ژئوفيزيكي را با اهداف توسعه بخشي عمومي و خصوصي به سرعت توسعه داده است ولي آموزش عالي و دانشگاه بهره چنداني از آن نبرده‌اند. قطر تنها كشور حاشيه خليج فارس است كه خود را منطقه فارغ از سانسور اطلاعات معرفي كرده و هيچ‌گونه كنترلي بر محتواي اينترنت اعمال نمي‌كند. تنها حساسيت دولت مسأله پورنوگرافي است كه با استفاده از باروها تا حدي كنترل مي‌شود.
امارات متحده عربي از سال 1995 ارزان قيمت‌ترين و نظارت شده‌ترين خدمات اينترنت منطقه را ارائه مي‌كند و نسبت به جمعيت داراي بيشترين تعداد رايانه متصل به اينترنت است. دولت و بخش تجاري و دانشگاهها همه پشتيبان اينترنت هستند و از آن به خوبي بهره‌برداري مي‌كنند. وزارت مخابرات با راه‌اندازي چند پراكسي سرور گران قيمت تمام تبادلات داده‌ها را فيلتر و كنترل مي‌كند. در عين حال امارات شاهد بيشترين مباحثات افكار عمومي درباره خطرات استفاده از اينترنت بوده است.
عربستان سعودي بزرگترين و محافظه‌كارترين كشور منطقه است و به موارد غيراخلاقي و فعاليتهاي تبعيديان خارج نشين بسيار حساس است. هنوز اينترنت در سعودي توسعة چنداني پيدا نكرده است و دسترسي عمومي در اينترنت همگاني نشده است، اما برخي از بخشهاي دولتي، پزشكي و دانشگاهي از طريق يك اتصال ماهواره‌اي به آمريكا از خدمات اينترنت استفاده مي‌كنند. سعودي گران‌ترين طرح مطالعاتي در مورد كاربردها و استلزامات اينترنت را به مدت دو سال پيگيري كرد و در نتيجه روش مديريت كاملاً متمركز براي ورود اينترنت به كشور و كنترل كل ورودي توسط يك باروي ملي براي جلوگيري از دسترسي به محتواي نامناسب از طرف دولت پذيرفته شد.

5- اينترنت و امنيت فرهنگي ايران


در بحبوحه جنگ نگرشها، اين واقعيت را نبايد از نظر دور داشت كه در حال حاضر اينترنت در ايران نقش بسيار مهمي از لحاظ امنيت فرهنگي ايفاء مي‌كند. از نظر علمي افزايش توانايي دسترسي دانشجويان، اساتيد، و محققان ايراني به منابع الكترونيك و تماسهاي علمي با دانشمندان ديگر كشورها كاملاً مرهون اينترنت دانشگاهيان است. از نظر افزايش توان كسب آگاهيهاي سياسي و اجتماعي و دريافت آراء مختلف و امكان گفتگو نمي‌توان نقش اينترنت را انكار كرد. امروزه سايتهاي مختلف ايراني با تشكيل گروههاي مباحثاتي بسيار جديد در مورد مسائل جهاني و ملي عرضه وسيعي را براي آگاهي جويي و اعلام نظرهاي تخصصي و عمومي فراهم كرده‌اند (سيك، 1999). پيگيري نظرسنجي‌هاي اينترنتي در مورد انتخاب مجلس ششم، انتخاب رئيس مجلس، فايده يا ضرر ارتباط با آمريكا، انتخاب مهمترين شخصيت قرن اخير ايران، نشان مي‌دهد كه اينترنت براي ايرانيان امكانات كاملاً‌مساعدي براي ابراز آزادانه عقايد و مشاركت سياسي و فرهنگي فراهم آورده است. حتي برخي احزاب و داوطلبان نمايندگي براي تبليغات انتخاباتي خود، از اينترنت استفاده كرده‌اند. به اين ترتيب مي‌توان نقش مهمي براي اينترنت در گسترش آزاديها و مشاركت سياسي و دمكراسي فرهنگي قائل شد.

5-1: معيارهاي امنيت فرهنگي در سياستگذاري


براي تحليل فرآيند سياستگذاري در مورد اينترنت در ايران، پاسخ به سؤالاتي در مورد آزادي بيان، كنترل جريان اطلاعات، قوانين مربوط و در يك بيان نظريه هنجاري حاكم بر رسانه‌هاي جديد ضروري است. اين سؤالات به 5 حيطه اصلي قابل تحليل است:
حق ارتباط خصوصي
حق ارتباط ناشناس
حق رمزگذاري در ارتباط
معافيت كانال ارتباطي از مسئوليت محتوي
دسترسي عمومي و ارزان
با توجه به تحقيق محسنيان راد (1376) نظريه حاكم بر رسانه‌هاي مرسوم در ايران در سال 1376، آميزه‌اي از نظريه مسئوليت اجتماعي، توسعة بخش و ايدئولوژيك بوده است. تغييرات سياسي سال 76 به بعد نقش نظريه مسئوليت اجتماعي را تقويت كرده است. ولي در مورد اينترنت وضع كاملاً متفاوت است و حاكميت تئوري آزادي‌گرا بر دسترسي و انتشار از طريق اينترنت كاملاً ملموس است. تا اواخر نيمه اول سال 1380، دولت هيچ گونه نظارت و دخالت ملموسي در مورد آن نداشته است. زيرا:
1. قوانين مربوط به مطبوعات كه عمده‌ترين قانون در حوزة محدوده محدوديتهاي آزادي بيان است شامل گفتار روي شبكه نمي‌شود.
2. افراد، سازمانها و شركتها امكان دسترسي به سرويس دهندگان اينترنت را از طريق خطوط تلفن دارند.
3. براي دسترسي به اينترنت هيچ گونه مجوز دولتي لازم نيست.
4. دسترسي به اينترنت با پست يا پست الكترونيك نياز به هيچ گونه تأييداي از طرف هيچ سازمان دولتي ندارد.
5. هيچ دستورالعمل يا بخشنامه‌اي وجود ندارد كه سرويس دهندگان را موظف كند اطلاعات مربوط به مشتركان، كاربران و محتواي داده‌هاي تبادل شده را به سازمانهاي دولتي ارائه دهند.
6. هيچ قانون يا دستورالعملي براي منع رمزگذاري محتواي داده‌هاي مبادله شده وجود ندارد.
7. هيچ قانوني وجود ندارد كه سرويس‌دهندگان ملزم به كنترل محتوا نمايد.
8. هيچ سياست و اقدام مشخصي در مورد سانسور يا بلوك كردن سايتها، گروههاي مباحثاتي و آدرسهاي پست الكترونيكي وجود ندارد و ايران فاقد يك بارو و سيستم فيلترينگ ملي و مركزي است.
9. هيچ قانوني وجود ندارد كه سرويس‌دهندگان را مسئول محتواي سايتهاي روي سرويس بداند.
10. كافه‌هاي اينترنتي به سرعت در حال رشد است و هيچ قانون خاصي براي نحوة تأسيس و نحوة اداره وجود ندارد، اين كافه‌ها تابع قانون اماكن عمومي هستند.
11. خدمات اينترنت در ايران به سرعت ارزان شده است و دولت براي دسترسيهاي دانشگاهي سوبسيد قابل ملاحظه‌اي را پذيرفته است. سياست گسترش فيبر نوري و افزايش ظرفيت تبادل بين‌المللي داده‌ها از سياستهاي جاري دولت است.

5-2: مشكلات فعلي سياستگذاري در امنيت فرهنگي و اينترنت


در جريان سياستگذاري براي اينترنت در كشور ما موانع جدي وجود دارد. اين موانع را مي‌توان به شرح زير مرتب كرد:
1. فقدان استراتژي فرهنگي كلان در مورد صنايع فرهنگي جديد
2. فقدان سياست ملي مخابراتي
– روشن نبودن اولويت‌بندي در مورد گسترش تلفن ثابت، همراه و مخابرات داده‌ها
– روشن نبودن ميزان ظرفيت دولت در پذيرش مشاركت بخش خصوصي در وارد كردن و توزيع اينترنت
3. فقدان سياست روشن گمركي
در مورد مجاز يا ممنوع بودن واردات تجهيزات، دريافت و ارسال ماهواره‌اي براي خدمات اينترنت
4. وجود رقابت تخريبي ميان ارگانهاي عمومي
متولي اينترنت در كشور از جمله فيزيك نظري، شركت مخابرات، صدا و سيما
5. فقدان سياست ملي اطلاع‌رساني
علي‌الرغم تشكيل شوراي عالي اطلاع‌رساني اين شورا به سياست‌گذاري تفصيلي و اعلام شده‌اي در زمينة اطلاع‌رساني دست نيافته است. وجود مدعيان و متوليان متعدد در مديريت ملي اطلاعات و عدم تفكيك وظايف آنها موجب كندي و بلكه عقب‌ماندگي جدي ايران در توليد و سازماندهي اطلاعات الكترونيك شده است. امروزه به علت عدم سازماندهي اطلاعات علمي كشور، دسترسي به كتابخانه كنگرة آمريكا بسيار ساده‌تر و مفيدتر از دسترسي به كتابخانه‌هاي ملي، مجلس و دانشگاه تهران است.
6. فقدان سياستهاي نظارتي و امنيتي
هم اكنون بايستي روشن شود كه مسئول حفاظت از داده‌هاي موجود در سامانه‌هاي نظامي، امنيتي، اقتصادي كشور كيست؟
چه سازماني مسئول جلوگيري، پيشگيري و پيگيري حملات الكترونيكي و نقش امنيت سامانه‌هاي ملي است؟
چه سازماني متولي سياستگذاري و تعيين موارد ممنوعه در تبادل داده‌ها است؟
كدام سازمان مسئول نظارت بر كيفيت فرهنگي و محتواي سايتهاي توليدشده و قابل دسترس در كشور است؟

5-3: ملاحظات فرهنگي در سياستگذاري
به نظر مي‌رسد ملاحظات اساسي فرهنگي در سياستگذاري آتي در مورد اينترنت در ايران به شرح زير مي‌باشد:
– گسترش اينترنت در كشور ايران بايد به گونه‌اي باشد كه به خلاقيت‌گستري مدد رسانده، نه اينكه موجبات خلاقيت‌زدايي را فراهم آورد. سياستگذاري در مورد توسعه اينترنت نبايد به توسعه مصرف يا باز توليد محتواي آن محدود شود، بلكه بايد گسترش فرهنگ بومي و مذهبي و مقاومت فرهنگي را به دنبال داشته باشد.
– بيش و پيش از توسعه اينترنت بايد به نظام توليد و سازماندهي الكترونيك اطلاعات علمي، اداري و مالي براساس استانداردهاي قابل تبادل در شبكة اهتمام داشت و بودجه‌هاي كلاني را به اين امر اختصاص داد.
– تدوين و اجراي قوانين موردنياز و روزآمد در حوزة ارتباطات شبكه‌اي بسيار اساسي است اين قوانين به خصوص موضوع حقوق تكثير و مالكيت آثار فرهنگي و نرم‌افزارها و اطلاعات الكترونيك تأثير قطعي در تشويق توليد فرهنگي بر روي شبكه دارد.
– در سياستگذاري فرهنگي بايد چگونگي كاربرد تكنولوژي توسط مؤسسات فرهنگي و تأثير آن را بر مخاطبان در نظر گرفت. معلوم نيست كه هرگونه استفاده از تكنولوژي جديد لزوم به افزايش تأثيرپذيري مخاطبان منجر شود.
– نظام نظارت فرهنگي بر محتواي داده‌هاي مبادله شده و ثبت ملي نقش اساسي در پيشگيري از گسترش فساد، تهديدات امنيتي، رسوخ جاسوسي و خرابكاري الكترونيك و عمليات رواني دارد.

جمع‌بندي


به نظر مي‌رسد تهديد اصلي و بالفعل كشور در مورد اينترنت، فقدان گفتمان امنيتي در مورد اين پديده است. اينترنت كه بطور بالقوه مي‌تواند هم تهديد و هم فرصتي طلايي براي امنيت فرهنگي و سياسي باشد، به وسيله‌اي براي فشار سياسي و اقتصادي تبديل شده است.
فقدان دانش جامع‌نگر در مورد صورت مسأله و عدم وجود مطالعات سياستگذاري مقايسه‌اي در كشور، حاكميت روش آزمون خطا و اعمال سلايق فردي و سازماني را به دنبال داشته است.
مسئوليت‌پذيري دولت در سياستگذاري علمي، كارشناسانه و همه سو نگر و بهره‌گيري از تمام توان علمي كشور، شرط اصلي تحقق بيشترين منافع و كمترين آسيبها از صنعت اينترنت در ايران است.
براي جلوگيري از اثرات مخرب ارتباط با پايگاههاي ضداخلاقي بايد به سمتي حركت كنيم كه سايتهاي مفيد، جذابيت پيدا كند. يعني ابتدا در حد توان بايد در زمينة سايتهاي مفيد و درعين حال جذاب سرمايه‌گذاري كنيم. از طرف ديگر هم بايد موارد منفي را سد كنيم، يعني از نفوذ سايتهاي مخرب، به اين سو جلوگيري كنيم. چون در كشورهاي غربي، مثل انگليس، مسأله استفاده از سايتهاي مستهجن توسط دانش‌آموزان مدارس به صورت يك بحران درآمده است و آنها به اين نتيجه رسيده‌اند كه دو راه در پيش رو دارند: بستن راه‌هاي دسترسي به اينترنت يا كنترل آن
بطور كلي آنچه را كه از مطالب بالا مي‌توان نتيجه‌گيري كرد مي‌توان در پنج بند خلاصه نمود:
1) اينترنت به عنوان يك پديدة مثبت ارزيابي مي‌شود.
2) سوءاستفاده از شبكة جهاني نبايد مانع از بهره‌برداري از اين رسانه دو سويه شود.
3) امكان گزينش اطلاعات سالم و ارائه آن براي عموم وجود دارد.
4) امكان كنترل اين شبكه تا حدود زيادي با روشهاي فني، سازماني و فرهنگي وجود دارد.
5) همه كشورهاي جهان در پي مسدود كردن نفوذ اطلاعات آلوده هستند و سعي در تدوين قوانين و مقرراتي براي جلوگيري از بهره‌برداري سوء از شبكة جهاني‌اند.
در هر حال نياز اساسي جوامع در حال رشد به دريافت اطلاعات مفيد و سازنده را نمي‌توان ناديده گرفت. و اين در حالي است كه از تخريب مباني اعتقادي و اجتماعي جامعه نيز مي‌بايد با حساسيت تمام جلوگيري كرد.
نفوذ اطلاعات آلوده به شبكه‌هاي اطلاع‌رساني به مثابه سرايت سموم مهلك و خطرناك به شبكة آب آشاميدني سالم شهري است. اين درحالي است كه آلاينده‌هاي روحي و اخلاقي ضرباتي دهشتناكتر و جبران‌ناپذيرتر از آلاينده‌هاي جسمي بر پيكر اجتماعات انساني وارد مي‌سازند.

منابع:


بوزان، باري. (1378). مردم، دولتها و هراس. تهران: پژوهشكده مطالعات راهبردي.
تاجيك، محمدرضا. (1377). قدرت و امنيت در عصر پسامدرنيسم. گفتمان، شماره صفر.
رنجبر، مقصود. (1379). ملاحظات امنيتي در سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران. تهران: پژوهشكده مطالعات راهبرد.ي
رابرت، ماندل. (1377). چهره متغير امنيت ملي. تهران: پژوهشكده مطالعات راهبردي.
محسنيان‌راد، مهدي. (1377) ارتباط جمعي در كشورهاي اسلامي. دانشگاه امام صادق، انتشار محدود.
محسنيان‌راد، مهدي. (1376). انتقاد در مطبوعات ايران. مركز مطالعات و تحقيقات رسانه‌ها، انتشار محدود.
محمدي، مجيد. (1379) سيماي اقتدارگرايي تلويزيون دولتي ايران. تهران: جامعه ايرانيان.
مولانا، حميد. (1379). جريان بين‌المللي اطلاعات. ترجمة يونس شكرخواه. تهران: مركز مطالعات و تحقيقات رسانه‌ها.

Mohammadi Annabelle Sreberny, Ali. Small media, Big Revolution: Communication, Culture, and the Iranian Revolution. Univ of Minnesota Press.

Sick, Gary. Middle East Studies Association Bulletin, December, 1999.

Us Dept of State 2000. A National security Strategy for a new centry, 2000.

Tehranian, Majid. Global Communication and World Politics: Domination, Development and Discourse. Lynne Rienner Publisher.

عليرضا گنجي  كارشناس ارشد كتابداري و اطلاع‌رساني دانشگاه فردوسي مشهد

برگرفته از سايت http://www.irandoc.ac.ir

 

var qsParm = new Array(); fillQsParams() if(qsParm[‹KEYWORD›]!=undefined) { text1 = document.getElementById(«GeneralDivRight»).innerHTML document.getElementById(«GeneralDivRight»).innerHTML = text1.replace(eval(‹/’+KWord()+’/gi›), ««+KWord()+»«) } function fillQsParams() { var query = window.location.search.substring(1); var parms = query.split(‹&›); for (var i=0; i
0) { var key = parms[i].substring(0,pos); var val = parms[i].substring(pos+1); qsParm[key] = val; } } } function KWord() { if(qsParm[‹KEYWORD›]!=undefined) { t = »; t = t.replace(/\+/gi,» «); t = t.replace(‹ ‹,»); t = t.replace(‹%20›,»); return t; } }

  1. هنوز دیدگاهی داده نشده است.
  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: